Blog
Kiedy układ nerwowy dziecka woła o pomoc – odpowiedzią są odruchy pierwotne
Kiedy układ nerwowy dziecka woła o pomoc – odpowiedzią są odruchy pierwotne.
Coraz więcej dzieci ma dziś trudności z koncentracją, regulacją emocji, koordynacją, napięciem w ciele czy funkcjonowaniem sensorycznym. Jedne dzieci są nadmiernie ruchliwe, inne wycofane i przeciążone. Jedne „nie mogą usiedzieć”, inne wydają się stale odcięte od własnego ciała.
Przez lata patrzyliśmy głównie na zachowanie.
Dziś neuronauka i badania neurorozwojowe coraz mocniej pokazują coś bardzo ważnego:
Rozwój dziecka zaczyna się od ciała.
Od ruchu.
Od dojrzewania układu nerwowego.
Coraz częściej mówi się o znaczeniu odruchów pierwotnych w ADHD, autyzmie i trudnościach rozwojowych.
Czym są odruchy pierwotne?
Odruchy pierwotne to automatyczne reakcje układu nerwowego obecne od urodzenia. Są pierwszym „programem neurologicznym” dziecka i pomagają mu przetrwać oraz rozwijać podstawowe funkcje ruchowe.
To dzięki nim niemowlę:
- reaguje na bodźce,
- uczy się kontroli ciała,
- rozwija napięcie mięśniowe,
- buduje równowagę,
- organizuje układ przedsionkowy i proprioceptywny.
W prawidłowym rozwoju odruchy powinny stopniowo integrować się wraz z dojrzewaniem mózgu i doświadczeniem ruchowym.
Problem pojawia się wtedy, gdy część z nich pozostaje aktywna zbyt długo.
Kiedy ciało nie dojrzewa prawidłowo
Badania pokazują, że przetrwałe odruchy pierwotne mogą wiązać się z:
- ADHD,
- autyzmem,
- trudnościami sensorycznymi,
- problemami z koncentracją,
- zaburzeniami emocjonalnymi,
- trudnościami szkolnymi,
- słabą koordynacją i planowaniem ruchu.
Dziecko może wtedy:
- stale być w napięciu,
- szukać mocnych bodźców,
- mieć trudność z wyciszeniem,
- nie czuć dobrze własnego ciała,
- szybko się przeciążać,
- mieć trudności z równowagą i koordynacją,
- reagować emocjonalnie „za mocno”.
To nie jest kwestia wychowania.
Często to układ nerwowy, który nadal działa bardziej na poziomie przetrwania niż dojrzałej regulacji.
ADHD i ciało w ciągłej gotowości
W przypadku ADHD badacze coraz częściej obserwują aktywność odruchów takich jak:
- Moro,
- ATOS,
- STOS,,
- Galanta.
Dzieci z ADHD często funkcjonują tak, jakby ich układ nerwowy był stale „w gotowości”.
Ciało nie potrafi się zatrzymać.
Mózg szuka bodźców.
Układ nerwowy ma trudność z hamowaniem reakcji.
To dlatego tak wiele dzieci z ADHD:
- wierci się,
- potrzebuje ruchu,
- ma trudności z siedzeniem,
- szybko reaguje emocjonalnie,
- źle znosi przeciążenie sensoryczne.
Ruch nie jest wtedy problemem.
Ruch jest potrzebą neurologiczną.
Autyzm i trudność w organizacji ciała
W autyzmie również coraz częściej mówi się o niedojrzałości neurorozwojowej związanej z integracją odruchów i funkcjonowaniem sensorycznym.
Wiele dzieci w spektrum doświadcza:
- trudności z czuciem własnego ciała,
- zaburzeń równowagi,
- problemów z planowaniem ruchu,
- nadreaktywności sensorycznej,
- trudności z regulacją emocji i napięcia.
Dla dzieci neuroróżnorodnych świat jest po prostu neurologicznie zbyt intensywny.
Ich ciało odbiera więcej.
Mocniej.
Szybciej.
Dlatego tak ogromne znaczenie ma praca oparta na ruchu, regulacji sensorycznej i doświadczeniu ciała.
Ruch jest bazą neurorozwoju
Najważniejszy wniosek z najnowszych badań jest prosty:
Mózg rozwija się przez ruch.
Nie tylko przez naukę przy stoliku.
Nie tylko przez ćwiczenie koncentracji.
Ale przez doświadczenie własnego ciała.
To właśnie ruch:
- organizuje układ przedsionkowy,
- wspiera integrację sensoryczną,
- buduje świadomość ciała,
- wpływa na regulację emocji,
- pomaga dojrzewać układowi nerwowemu.
Dlatego w terapii neurorozwojowej tak ważne są:
- ćwiczenia bilateralne,
- aktywności równoważne,
- stymulacja przedsionkowa,
- integracja odruchów pierwotnych.
To nie jest „tylko zabawa”.
To budowanie neurologicznej bazy rozwoju.
Najważniejsze, co powinniśmy zrozumieć
Trudność dziecka to często nie złośliwość.
Nie lenistwo.
Nie brak wychowania.
To sygnał z układu nerwowego.
Bo zanim dziecko będzie mogło:
- skupić uwagę,
- regulować emocje,
- siedzieć spokojnie,
- uczyć się efektywnie,
musi najpierw poczuć bezpieczeństwo w swoim ciele.
A ciało i ruch są fundamentem całego neurorozwoju.
Autor: Iwona Jatulewicz
Źródła:
- Hirose T., Tashiro H., Takasaki K. (2025). Effects of a 12-Week Exercise Intervention on Primitive Reflex Retention and Social Development in Children with ASD and ADHD. Children.
https://www.mdpi.com/2227-9067/12/8/987 - Melillo R. et al. Primitive Reflex Correlates of ADHD.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9301367/ - Leisman G. (2026). Associations between retained primitive reflexes and neurodevelopment.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S3050656525002160 - Move Play Thrive — Research on rhythmic movement and primitive reflex integration.
https://moveplaythrive.com/evidence/research - Springer Nature — Research on primitive reflexes and neurodevelopmental disorders.
https://link.springer.com/article/10.1186/s43163-025-00949-6
